Vanjska trgovina

Ekonomske aktivnosi koje se odnose na kupovinu, prodaju i posredovanje robe između dvije ili više država. Vanjska trgovina se dijeli na izvoznu, uvoznu i tranzitnu. Da bi se transakcije robom mogle tretirati vanjskom trgovinom, bitan je prijelaz preko carinske granice. Vanjskom trgovinom se smatraju i reeksport (uvoz radi dorade i ponovnog izvoza) i reimport (izvoz radi dorade i ponovnog uvoza).
Evropska unija štiti svoju vanjsku trgovinu carinskim mehanizmima, prelevmanima (promjenjive uvozne dažbine) i necarinskim odlukama o kvalitetu, pakovanju, označavanju itd. čime se takođe utječe na priliv roba na njeno tržište. Učinak vanjskotrgovinskih aktivnosti najčešće se izražava putem vanjskotrgovinskog bilansa.

Veto

Pravo države, organizacije ili pojedinca da svojim glasom može onemogućiti donošenje ili djelovanje nekog zakona, konvencije, ugovora ili drugog domaćeg ili međunarodnog pravnog akta, ukoliko u tom trenutku ne odražava vitalne interese te države, grupe ili pojedinca, ili ako takav zakonski akt nije usvojen jednoglasno.
Od osnivanja Ujedinjenih nacija, pravo veta je zadržano u Vijeću sigurnosti, u kojem svaka od pet stalnih članica (SAD, Velika Britanija, Francuska, Kina i Rusija) ima pravo da uloži veto i zatraži obustavu izvršenja neke odluke s kojom se ne slaže. Između 1965. i 1985. godine i u Evropskoj uniji je takođe često potezano pravo veta, a s primjenom veta počelo se 1963. kada je je tadašnji francuski predsjednik De Gol/de Gaulle prekinuo pregovore o širenju Zajednice na Veliku Britaniju, Irsku, Dansku i Norvešku, zbog neslaganja s prijemom Velike Britanije, koja je, po njemu, bila isuviše naklonjena Sjedinjenim Državama.

U junu 1965. već je nametnuo i bojkot sastanaka Vijeća evropske unije zbog neslaganja s prijedlozima agrarne politike, od kada je ovaj slučak poznatiji kao "kriza prazne stolice". Kriza je okončana tek u januaru 1966. takozvanim "luksemburškim kompromisom". Francuska vlada potvrdila je svoje pravo na veto u situacijama kada su u pitanju interesi "od značaja za jednu ili više država članica", a drugih pet članica tadašnje Šestorice su potvrdile da će postupati po odredbama ugovora koje se odnose na glasanje po principu kvalificirane većine. Za Francusku, međutim, primarno pitanje nije ni bilo glasanje u Parlamentu, već mogućnost zaustavljanja odluka u Vijeću. Cijele naredne dvije decenije, dominirala je logika zvaničnog Pariza, zbog čega se "luksemburški kompromis" često opisuje i kao "luksemburški veto". Tek od sredine 1980-tih, princip kvalificirane većine u donošenju odluka počinje se primjenjivati u oblasti jedinstvenog tržišta, da bi danas bio dominantan princip za najveći dio zakonodavnih odluka.

Ulazne vize

Sredinom 1989. godine Evropska zajednica je uvela jedinstveni režim ulaznih viza za građane iz 59 država, koje se obično nazivaju trećim zemljama. Jedinstveni režim viza pomaže uspostavljanju koherentne Evropske unije, gdje bi granične kontrole bile samo na njenim spoljnim granicama, a ne kao do tada - na granicama država članica, što je usporavalo protok roba i ljudi, osporavalo ideju o ujedinjenju i bilo je veoma skupo i neracionalno. U skladu s takvom odlukom, Vijeće ministara je zatražilo od Komisije da se do kraja 1992. godine predloži Evropska konvencija o pravu na azil, kako bi se uspostavila jedinstvena mjera i procedura o odobravanju azila i spriječila zloupotreba toga prava.

Ustav

Temeljni zakonski akt svake države kojom se utvrđuju prava, obaveze, ograničenja i moć svih organa vlasti, institucija političkih subjekata, udruženja i pojedinaca, uključujući i garantovanje jedinstvenih prava za sve građane.
Prema odredbama ugovora o Uniji, mnogi zakoni Evropske unije imaju nadnacionalni karakter. To znači da su nadređeni i nacionalnim ustavima država članica u oblastima na koje se pojedini zakoni odnose. Evropski sud u Luksemburgu/Luxembourg u ulozi glavnog čuvara evropskih zakona, svojim presudama iz 1963. i 1964. godine uspostavio je princip prvenstva i direktnog dejstva zakonodavstvo Zajednice kao supra-nacionalnog zakonskog sistema, kojeg su sve članice morale konzistentno primjenjivati. U uslovima kada nikada nije bilo mehanizama prinude kakve imaju klasične države, poštivanje zajedničkih zakona koje usvajaju zajedničke institucije, predstavlja najjači kohezioni faktor EU.

TEN's -Trans-European Networks

Podrazumijeva izgradnju pan-evropske mreže transportne, telekomunikacijske i energetske infrastrukture. Prema takozvanom "Delorovom paketu" iz 1993. godine, u ovu mrežu bi u roku od 15 godina (do kraja 2008.) trebalo biti uloženo oko 400 milijardi eura. Glavni prioriteti su transevropska mreža željezničkih pruga, gasovoda, autoputeva, aerodroma i trajektnih linija. U 14 takvih projekata, do kraja prošlog vijeka uloženo je oko 90 milijardi eura.
Od energetskih projekata, najvažniji je izgradnja transevropske mreže zemnog gasa na pravcima: Norveška - zemlje Beneluksa - Njemačka; Alžir - Maroko - Španija i Alžir - Tunis - Italija; te Rusija - Ukrajina - Belorusija - Skandinavske zemlje EU. Najveći dio projekata TEN's-a finansira se iz strukturnih fondova EU, kohezionog fonda i sredstava Evropske investicione banke (EIB). TEN's se smatra ključnim faktorom daljeg razvoja unutrašnjeg tržišta EU i dalje promocije socijalne kohezije unutar Unije.

Trojka EU (EU Troika)

Trojka EU predstavlja specifičan oblik djelovanja Unije na međunarodnoj sceni dok još traje izgradnja "političke unije". Ovo konsultativno tijelo posebno je bilo aktivno u završnoj fazi okončanja ratnih sukoba na prostoru bivše Jugoslavije, posebno neposredno uoči mirovnih pregovora u Dejtonu/Dayton i u prvim godinama implementacije Mirovnog sporazuma za Bosnu i Hercegovinu (The Dayton Peace Agreement).
Do Amsterdamskog ugovora iz 1997. godine Trojku su činili šefovi diplomatije aktuelnog, prethodnog i budućeg predsjedavajućeg EU. Tada je odlučeno da se iz Trojke isključi predstavnik prethodnog predsjedavajućeg, da na čelu Trojke bude Generalni sekretar Vijeća (u funkciji Visokog predstavnika za spoljnu i bezbjednosnu politiku), a da članovi ovog tijela i dalje budu šefovi diplomatije aktuelnog i budućeg predsjedavajućeg EU.

Šema trgovinskih povlastica (Scheme of Trade Preferentials)

Uredbama Vijeća Evropske unije, EU određuje uslove preferencijalnog uvoza proizvoda iz zemalja sa kojima Unija nije regulisala ugovorom taj uvoz. Sastav trgovinskih povlastica jedan je od instrumenata spoljne politike EU, koja obnavljanjem trgovinskih ugovora reguliše uslove poštovanja ljudskih prava i demokratije. U decembru 1999. godine Vijeće je donijelo uredbu o trgovinskim povlasticama za poizvode uvezene iz BiH i Hrvatske do kraja 2001. godine. Tim su uslovom regulisani količinski limiti za neke industrijske, tekstilne i poljoprivredne proizvode. Kasnije su trgovinske povlastice proširene na sve zemlje Zapadnog Balkana i na oko 90% industrijskih proizvoda (Vidi: Trgovinske povlastice)

Skrining (Screening)

Prvi stepen analize usklađenosti nacionalnih zakona i propisa sa Acquis Communautaireom, koji zajedno sprovode zemlja kandidat za članstvo u EU i Evropska komisija. Analiza po sektorima omogućava kandidatima pregled nad pravnim instrumentima koje treba usvojiti ili dodati postojećim da bi se nacionalno zakonodavstvo uskladilo sa acquisom. Skrining služi kao temelj za bilateralne pregovore izmedju EU i zemlje kandidata za članstvo (Vidi:Acquis Communautaire).

Sporazum o saradnji (Cooperation Agreement)

Sporazum o saradnji posebna je vrsta sporazuma koji EU potpisuje sa trećim zemljama i kojima se stvara okvir za širenje odnosa i izvan trgovinskih veza. Bivša Jugoslavija imala je još od 1980. sporazum o trgovinskoj saradnji sa EU koji je u mnogo čemu specifičan (u odnosu npr. na sporazume o saradnji koje je tadašnja EZ zaključivala s mediteranskim zemljama). Taj sporazum je bivšoj Jugoslaviji omogućavao veće beneficije bez obaveze reciprociteta, kao i saradnju na različitim područjima. Slični sporazumi, najčešće pod nazivom "Sporazum o trgovini i saradnji", zaključivali su se početkom 90-ih sa zemljama srednje i istočne Evrope u procesu približavanja evropskim integracijama.

Srednjeevropska inicijativa SEI (Central European Initiative - CEI)

Osnovana je 1992. godine radi bolje saradnje zemalja članica, njihovog učešća u procesu evropskih integracija te pomoći zemljama članicama Inicijative u tranziciji. Od 1989. godine Inicijativa je djelovala pod nazivom Kvadrigonala (Austrija, Mađarska, Italija, SFR Jugoslavija), zatim kao Pentagonala (priključila se tadašnja Èehoslovačka) i Heksagonala (nakon priključenja Poljske). Od 1992. djeluje pod nazivom Srednje-evropska inicijativa. SEI okuplja 16 država srednje i istočne Evrope: Albaniju, Austriju, Bjelorusiju, Bosnu i Hercegovinu, Bugarsku, Èešku, Hrvatsku, Italiju, Mađarsku, Makedoniju, Moldaviju, Poljsku, Rumuniju, Slovačku, Sloveniju i Ukrajinu.

Srednjeevropska inicijativa djeluje kao regionalni forum za praktičnu saradnju na području privrede, prometa, telekomunikacija, energetike, poljoprivrede, kulture, zaštite okoline i sl. SEI podstiče proces evropskih integracija i pruža potporu državama koje nisu članice Evropske unije u njihovom približavanju evropskim integracijama. Ova Inicijativa zagovara regionalni mir i stabilnost kao fundamentalne preduslove svakoj ozbiljnoj političkoj i privrednoj obnovi. Zalaže se za parlamentarnu demokratiju i zaštitu ljudskih prava. Godine 1994. ministri vanjskih poslova zemalja članica SEI usvojili su Instrument za zaštitu manjinskih prava Srednje-evropske inicijative (CEI Instrument for Protection of Minority Rights) - političku deklaraciju zasnovanu na opšte prihvaćenim načelima zaštite ljudskih i manjinskih prava. U sklopu SEI održavaju se redovni forumi na kojima učestvuju visoki zvaničnici i političke vođe članica. Sastanci predsjednika vlada i ministara vanjskih poslova održavaju se godišnje. Glavno izvršno tijelo je Odbor nacionalnih koordinatora (Committee of National Coordinators), a održavaju se i posebni sastanci resornih ministara. Finansijsku podršku projektima u sklopu Inicijative obezbjeđuje Evropska banka za obnovu i razvoj. Usklađivanje aktivnosti SEI-a zadatak je rotirajućeg predsjedništva.

Stope konverzije

Odnos eura i svake od 12 valuta zemalja euro-zone. Ti su odnosi fiksirani 1999. godine i nisu promjenjivi:

Strukturni fondovi, Kohezioni fond (Structural Funds, Cohesion Fund)

Oba ova fonda čine znatan dio u proračunu EU, a osnovna namjena je da se smanje razlike između bogatih i siromašnih regiona i država članica Unije i da podstiču ekonomsku i socijalnu jednakost. Strukturni fondovi čine oko trećine proračuna EU. Oko 90% tog iznosa troši se na razvoj regiona, a 10% na razvoj tzv. kohezijskih zemalja. Finansijska pomoć iz ovih fondova usmjerena je na ostvarivanje sljedećih ciljeva: pomoć regionima koji zaostaju u razvoju; restrukturiranje regiona koji su ozbiljno ugroženi industrijskom krizom; borba protiv dugoročne nezaposlenosti, olakšavanje integracije mladih, uključivanje u tržište rada i podsticanje jednakih mogućnosti za žene i muškarce na tržištu rada; prilagođavanje radne snage promjenama u industriji i proizvodnji; pomoć restrukturiranju poljoprivrede i ribarstva; pomoć slabo naseljenim regijama.Postoje četiri strukturna fonda EU: Evropski socijalni fond (ESF), Evropski poljoprivredni fond za upravljanje i garanciju (EAGGF), Finansijski instrument za pomoć ribarstvu (FIFG) i Evropski fond za regionalni razvoj (ERDF).

Studija rezultata (Impact Assesment Study)

Analiza rizika, mogućnosti, troškova i prednosti primjene određenih mjera ili propisa, tj. acquis communautairea EU (u kontekstu evropskih integracija) za privredu uopšte, državni proračun i razne interesne grupe u društvu.

Skrining (Screening)

Prvi stepen analize usklađenosti nacionalnih zakona i propisa sa Acquis Communautaireom, koji zajedno sprovode zemlja kandidat za članstvo u EU i Evropska komisija. Analiza po sektorima omogućava kandidatima pregled nad pravnim instrumentima koje treba usvojiti ili dodati postojećim da bi se nacionalno zakonodavstvo uskladilo sa acquisom. Skrining služi kao temelj za bilateralne pregovore izmedju EU i zemlje kandidata za članstvo (Vidi:Acquis Communautaire).

Sporazum o saradnji (Cooperation Agreement)

Sporazum o saradnji posebna je vrsta sporazuma koji EU potpisuje sa trećim zemljama i kojima se stvara okvir za širenje odnosa i izvan trgovinskih veza. Bivša Jugoslavija imala je još od 1980. sporazum o trgovinskoj saradnji sa EU koji je u mnogo čemu specifičan (u odnosu npr. na sporazume o saradnji koje je tadašnja EZ zaključivala s mediteranskim zemljama). Taj sporazum je bivšoj Jugoslaviji omogućavao veće beneficije bez obaveze reciprociteta, kao i saradnju na različitim područjima. Slični sporazumi, najčešće pod nazivom "Sporazum o trgovini i saradnji", zaključivali su se početkom 90-ih sa zemljama srednje i istočne Evrope u procesu približavanja evropskim integracijama.

Srednjeevropska inicijativa SEI (Central European Initiative - CEI)

Osnovana je 1992. godine radi bolje saradnje zemalja članica, njihovog učešća u procesu evropskih integracija te pomoći zemljama članicama Inicijative u tranziciji. Od 1989. godine Inicijativa je djelovala pod nazivom Kvadrigonala (Austrija, Mađarska, Italija, SFR Jugoslavija), zatim kao Pentagonala (priključila se tadašnja Èehoslovačka) i Heksagonala (nakon priključenja Poljske). Od 1992. djeluje pod nazivom Srednje-evropska inicijativa. SEI okuplja 16 država srednje i istočne Evrope: Albaniju, Austriju, Bjelorusiju, Bosnu i Hercegovinu, Bugarsku, Èešku, Hrvatsku, Italiju, Mađarsku, Makedoniju, Moldaviju, Poljsku, Rumuniju, Slovačku, Sloveniju i Ukrajinu.

Srednjeevropska inicijativa djeluje kao regionalni forum za praktičnu saradnju na području privrede, prometa, telekomunikacija, energetike, poljoprivrede, kulture, zaštite okoline i sl. SEI podstiče proces evropskih integracija i pruža potporu državama koje nisu članice Evropske unije u njihovom približavanju evropskim integracijama. Ova Inicijativa zagovara regionalni mir i stabilnost kao fundamentalne preduslove svakoj ozbiljnoj političkoj i privrednoj obnovi. Zalaže se za parlamentarnu demokratiju i zaštitu ljudskih prava. Godine 1994. ministri vanjskih poslova zemalja članica SEI usvojili su Instrument za zaštitu manjinskih prava Srednje-evropske inicijative (CEI Instrument for Protection of Minority Rights) - političku deklaraciju zasnovanu na opšte prihvaćenim načelima zaštite ljudskih i manjinskih prava. U sklopu SEI održavaju se redovni forumi na kojima učestvuju visoki zvaničnici i političke vođe članica. Sastanci predsjednika vlada i ministara vanjskih poslova održavaju se godišnje. Glavno izvršno tijelo je Odbor nacionalnih koordinatora (Committee of National Coordinators), a održavaju se i posebni sastanci resornih ministara. Finansijsku podršku projektima u sklopu Inicijative obezbjeđuje Evropska banka za obnovu i razvoj. Usklađivanje aktivnosti SEI-a zadatak je rotirajućeg predsjedništva.

Stope konverzije

Odnos eura i svake od 12 valuta zemalja euro-zone. Ti su odnosi fiksirani 1999. godine i nisu promjenjivi:

Strukturni fondovi, Kohezioni fond (Structural Funds, Cohesion Fund)

Oba ova fonda čine znatan dio u proračunu EU, a osnovna namjena je da se smanje razlike između bogatih i siromašnih regiona i država članica Unije i da podstiču ekonomsku i socijalnu jednakost. Strukturni fondovi čine oko trećine proračuna EU. Oko 90% tog iznosa troši se na razvoj regiona, a 10% na razvoj tzv. kohezijskih zemalja. Finansijska pomoć iz ovih fondova usmjerena je na ostvarivanje sljedećih ciljeva: pomoć regionima koji zaostaju u razvoju; restrukturiranje regiona koji su ozbiljno ugroženi industrijskom krizom; borba protiv dugoročne nezaposlenosti, olakšavanje integracije mladih, uključivanje u tržište rada i podsticanje jednakih mogućnosti za žene i muškarce na tržištu rada; prilagođavanje radne snage promjenama u industriji i proizvodnji; pomoć restrukturiranju poljoprivrede i ribarstva; pomoć slabo naseljenim regijama.Postoje četiri strukturna fonda EU: Evropski socijalni fond (ESF), Evropski poljoprivredni fond za upravljanje i garanciju (EAGGF), Finansijski instrument za pomoć ribarstvu (FIFG) i Evropski fond za regionalni razvoj (ERDF).

Studija rezultata (Impact Assesment Study)

Analiza rizika, mogućnosti, troškova i prednosti primjene određenih mjera ili propisa, tj. acquis communautairea EU (u kontekstu evropskih integracija) za privredu uopšte, državni proračun i razne interesne grupe u društvu.

Ratifikacija (Ratification)

Potvrđivanje već prihvaćenog teksta nekog međunarodnog ili nadnacionalnog akta. U svakoj državi ratificiranje se obavlja po proceduri i na institucionalnom nivou koji je utvrđen ustavom. Najčešća praksa je da se međunarodni ugovori i drugi akti ratificiraju većinom glasova na nacionalnom parlamentu ili, u delikatnijim slučajevima, na referendumu. Ako je neki ugovor ili drugi međunarodni akt potpisan između više država, pravosnažnost nastupa tek kada se ratifikacija završi u svim državama potpisnicama.

Reganova doktrina (Reagan Doctrine)

Teorija koju je zagovarao nekadašnji američki predsjednik Ronald Reagan, po kojoj bi trebalo formirati posebne snage, i snažno ih podržati, u cilju nasilnog rušenja komunizma u takozvanim "trećim" zemljama. Iako je prvenstveno mislio na Kubu, ova Reganova teorija je u Evropskoj uniji ocijenjena vrlo opasnom. Zvanični Brisel/Bruxelles je zbog toga takav pristup javno odmah odbacio kao neprihvatljiv u međunarodnoj politici, imajući uz ostalo, u vidu temeljne vrijednosti EU, koja je zasnovana na miru, razumijevanju, toleranciji i solidarnosti.

Pakt o privrednoj saradnji crnomorskih zemalja - BSEC (Black sea Economic Co-operation Pact)

Utemeljen je 1992. godine potpisivanjem Deklaracije o crnomorskoj saradnji. Okuplja države oko Crnog mora sa ciljem održavanja mira, stabilnosti i privrednog razvoja, kao i saradnje i razvijanja dobrosusjedskih odnosa u regionu. Èlanice Pakta su: Albanija, Azerbejdžan, Bugarska, Grčka, Gruzija, Jermenija, Moldavija, Rumunija, Turska i Ukrajina. Pakt razvija multilateralnu saradnju tih država u cilju ekonomskog, tehnološkog i socijalnog napretka, podstiče trgovinsku saradnju i slobodno preduzetništvo. Organizaciona struktura ujedinjuje međuvladinu, međuparlamentarnu, poslovnu, finansijsku i akademsku dimenziju. Odluke u sklopu Pakta donose se na sastancima ministara vanjskih poslova država članica (Meeting of Ministers of Foreign Affairs, MMFA), a pripremaju se na sastancima visokih zvaničnika. Razne radne grupe imaju ulogu pomoćnih organa, a zadatak im je priprema projekata i aktivnosti u pojedinim oblastima. Predsjedavanje BSEC-om odvija se abecednim redom i mijenja svakih šest mjeseci. U martu 1994. godine u Istambulu je ustanovljen Stalni međunarodni sekretarijat (Permanent International Secretariat) BSEC-a. Međuparlamentarna saradnja ostvaruje se u Parlamentarnoj skupštini ove regionalne asocijacije.

Pakt o stabilnosti i rastu (Stability and Growth Pact)

Šefovi država i vlada EU dogovorili su se na samitu u Amsterdamu 1997. godine da pojačaju napore u vezi s koordinacijom politike svojih članica prema deficitu u javnom sektoru. Srednjoročni cilj je bio da se budžetski prihodi i rashodi što je moguće više usklade, po mogućnosti poravnaju, a u najboljem slučaju da se ostvari suficit. Sve je ovo prepušteno u nadležnost novoosnovanog Pakta za stabilnost i rast, a u slučaju da neke članice odstupe od ove politike i dopuste da njihov deficit premaši gornju granicu od 3% nacionalnog bruto proizvoda, predviđene su visoke novčane kazne. Isprika mogu biti samo katastrofalne elementarne nepogode ili recesija u privredi koja je izazvana vanjskim, globalnim faktorima. Cilj Pakta je spriječiti da jedna ili nekoliko zemalja Unije, svojim lošim upravljanjem, ne "izveze" inflaciju i monetarnu nestabilnost u cijeloj Uniji. Nadležno vijeće je obavezano da ugroženoj članici pomogne u iznalaženju najboljeg rješenja i da joj dopusti "popravni ispit" u roku od godinu dana, a ako se stanje ne svede u granicu dozvoljenog budžetskog deficita, Pakt stabilnosti preporučije Vijeću određivanje novčane kazne koja se naplaćuje iz neoročenih depozita kažnjene članice. Najveću takvu prijetnju, krajem 2003. godine izbjegle su dvije najjače članice EU - Njemačka i Francuska, čiji su deficiti u tekućoj budžetskoj godini bili prekoračili gornju granicu od 3% nacionalnog bruto proizvoda. Italija je takođe u tom momentu bila pred vratima kazne. Vijeće je, međutim, odlučilo da se ovim zemljama omogući da se do 2006. godine vrate u granice dopuštenog deficita. To je navelo mnoge ekonomske stručnjake Unije i samu Komisiju da oštro reagiraju u cilju spasavanja Pakta. Ima, međutim, i mišljenja da je ova forma borbe za očuvanje ekonomske i monetarne stabilnosti prevaziđena.
Pakt o stabilnosti i rastu nema ničeg zajedničkog s Pakotom za stabilnost u jugoističnoj Evropi.

Pariška povelja za novu Evropu

Međunarodnopravni dokument o odnosima između država i naroda u "evropskom prostoru". Usaglašena je na zasjedanju Konferencije o evropskoj sigurnosti i saradnji u Parizu 19-21. novembra 1990. godine. Prihvatile su je sve evropske zemlje osim Albanije, sve članice EU, te SAD i Kanada. Poveljom su utvrđena pravila ponašanja u spornim situacijama i poremećajima koji bi mogli uzdrmati stabilnost evropskog prostora. Pa ipak, rat na prostoru bivše Jugoslavije koji je uslijedio samo pola godine kasnije, iznenadio je sve potpisnice.
Pariška povelja se i pored toga smatra korakom naprijed u odnosu na Završni dokukment iz Helsinkija od 1975. godine, kada su i počeli ozbiljniji pregovori o globalnim evropskim pitanjima.

PDV, Porez na dodanu vrijednost (Value Added Tax - VAT)

Porez na vrijednost dodanu na cijenu proizvoda u trgovinama i na cijenu većine usluga, ili jednostavno rečeno - porez na promet s tim da se u svakoj fazi oporezivanja umanjuje osnovica za onaj dio koji je već jednom oporezovan. Time se izbjegava višestruko oporezivanje, a efekat je povećanje konkurentne sposobnosti privrede.
Sve članice Evropske unije su obavezne na PDV u visini od 15 do 25% na sve proizvode i usluge, uz samo izuzetna odstupanja od ovog pravila. Od prikupljenog PDV-a svake zemlje članice EU, 1% se uplaćuje u zajednički budžet u Briselu/Bruxelles u vidu "vlastitog prihoda" odnosno "vlastitih izvora" Unije. Sve odluke o visini poreza i načinima prikupljanja, u EU se donose na osnovu jednoglasnosti svih članica. Nacrt prvog EU ustava predlaže da se odluke iz ove oblasti donose kvalificiranom većinom.

Postupak suodlučivanja

Vrsta procedure odlučivanja (uz postupak konsultacija i saradnje kao i pristanak Parlamenta) uveden Ugovorom iz Mastrihta. Tim postupkom daje se veća mogućnost Evropskom parlamentu u usvajanju pravnih instrumenata, zajedno sa Vijećem ministara. Time je data veća zakonodavna vlast Parlamentu (u odnosu na Komisiju) u oblasti funkcioniranja Evropske centralne banke, izborne procedure u tijelima EU, nekih međunarodnih sporazuma, prijema novih članica, slobodnog kretanja radnika, unutrašnjeg tržišta, obrazovanja (podsticajne mjere), zdravstva (podsticajne mjere), zaštite potrošača, trans-evropske mreže (smjernice), zaštite životne okoline (opšti program aktivnosti), kulture (podsticajne mjere) i istraživanja. Ugovorom iz Amsterdama postupak suodlučivanja pojednostavljen je i značajno proširen na oblast borbe protiv korupcije i drugih vrsta pronevjere koje bi mogle štetiti finansijskim interesima Unije.

Pristupno partnerstvo (Accession Partnership)

Glavni je instrument pretpristupne strategije zemlje kandidata i EU. Ovaj proces definiralo je Evropsko vijeće u Luksemburgu 1997, a sastoji se od određivanja prioriteta i finansijske pomoći, te drugih priprema za pregovore kandidata kroz proceduru skrininga. (Vidi: Screening). Tim partnerstvom se zajednički određuju kratkoročni i srednjoročni prioriteti na putu ka punopravnom članstvu. Uz pomoć tog instrumenta, određuje se i finansijska pomoć EU za ispunjavanje prioritetnih ciljeva, kao i uslovi za sticanje prava na tu finansijsku pomoć.

Prvostepeni sud (Court of First Instance)

Pridružen je Evropskom sudu 1989. godine, a čini ga 15 sudija - po jedan iz svake države članice. Dodavanjem nove instance nije se promijenila nadležnost Evropskog suda predviđena Osnivačkim ugovorima, već je, da bi se rasteretio njegov rad, uspostavljena nadležnost Prvostepenskog suda za sve tužbe koje podnose pravna i fizička lica iz država članica. Na presude prvostepenog suda postoji mogućnost žalbe Evropskom sudu. Poznat je i kao Sud prve instance.

OHIM 

OHIM - Evropski ured za usklađivanje zajedničkog tržišta (Office for Harmonisation in the Internal Market-Trade Marks and Designes)

Osnovana je 1994. godine u Alicanteu radi doprinosa usklađivanju propisa o zajedničkom tržištu u oblasti intelektualnog vlasništva, posebno u oblasti tržišne marke i zaštitnog znaka, kao i u industrijskom dizajnu. Ovaj ured je zadužen i za registraciju i dodjelu tržnih marki Evropske zajednice drugim korisnicima, te za traženje načina da se proizvodi i usluge Unije zaštite i na taj način poveća njihova međunarodna konkurentnost.

Organi Evropske unije

Zajednički naziv za institucije EU putem kojih se stvara i provodi politika ove ekonomsko-političke integracione cjeline. U najužem smislu, pod ovim se pojmom podrazumijevaju Evropski parlament, Vijeće ministara, Komisija i Evropski sud pravde - četiri ključne institucije (ili organa) EU čije su nadležnosti definisane osnivačkim Rimskim ugovorom i svim kasnijim dopunama ovog ugovora.
Osim ovih, danas EU ima niz drugih institucija, izvršnih i konsultativnih tijela među kojima posebno važnu ulogu imaju Evropsko vijeće, Ekonomski i socijalni komitet, Komitet regija, Sud finansijske (ili računovodstvene kontrole), Evropska centralna banka i Evropska investiciona banka.
Različiti analitičari Evropske unije imaju različite kriterije za razvrstavanje evropskih institucija ili organa po značaju. Po nekima je na prvom mjestu Vijeće ministara, po drugima Parlament, po trećima Evropsko vijeće, a po nekima Evropska komisija.

Osjetljivi proizvodi (Sensitive products)

Naziv za industrijske proizvode čije su transakcije na jedinstvenom evropskom tržištu (ili međunarodnom prostoru) pod posebnim režimom. Razlozi posebnog tretmana su različiti. U vrijeme hladnog rata, na primjer, osjetljivim proizvodima su se smatrali svi oni proizvodi s kojima se mogla ojačati suprotna strana.
Za jedinstveno evropsko tržište, osjetljim proizvodima se najčešće označavaju robe agrarne proizvodnje, neke vrste mesa, ribe, vino i tekstil. To su proizvodnje koje imaju zaštićeni tretman na jedinstvenom ekonomskom prostoru, te se njihov uvoz kontroliše godišnjim kvotama ili drugim vrstama ograničenja.
Slične sisteme kontrole sadrži i američki Trgovinski zakon iz 1974., čije se odredbe primjenjuju i za proizvode neameričkog porijekla ako su izrađeni po američkim licencama.

Oblik nacionalne svijesti kome su stalno u fokusu razlike između svoje i drugih nacija, predstavljajući svoju naciju kao superiornu. Prva faza nacionalizma su predrasude prema najbližim etničkim grupama, te sumnjičenje njihovih namjera. Druga faza je javno (direktno) osporavanje i/li omalovažavanje kulturno-historijskih tekovina drugih etničkih zajednica (ili zajednice) u okruženju. Treća faza je sebičan, netolerantan i agresivan odnos prema ekonomskim, socijalnim, kulturnim i političkim interesima drugih nacija. Radi se dakle o težnjama da se za vlastitu naciju pridobije privilegovani položaj, ili pokušaj da se isprave 'historijske nepravde'. Prema Antoni D. Smitu "nacionalizam je doktrina koja naciju postavlja za krajnji cilj političkog pregnuća, a nacionalni identitet za mjeru svake ljudske vrijednosti". 

Načelo subsidijarnosti (Principal of Subsidiarity)

Svrha ovog načela je da se donošenje odluka što više približi građanima, te konstantno provjeravanje da li je određena aktivnost u Zajednici opravdana u odnosu na mogućnost sprovođenja na nacionalnom ili regionalnom nivou. Pokušaji jasnog definisanja ovog načela mogu se naći u osnivačkim ugovorima (npr. član 1 Ugovora o EU), a posljednji put se spominje u Amsterdamskom ugovoru.

Nadnacionalnost

U Evropskoj uniji ovim se pojmom (principom) označava pravo organa EU da, u ugovorom utvrđenim područjima, donosi odluke koje direktno obavezuju SVE članice Unije, neovisno o njihovim nacionalnim zakonodavstvima. Takve se odluke donose precizno utvrđenim postupkom. Još Rimskim osnivačkim ugovorom je utvrđeno koje se odluke donose većinom glasova, kvalificiranom većinom ili konsenzusom (jednoglasno). Takođe je tačno utvrđeno koji su organi ovlašteni za donošenje pojedinih odluka.
Ovo je načelo prisutno u djelovanju i drugih međunarodnih organizacija i često je kombinirano s nekim drugim načelima, pretežno s načelom jednakog ili nejednakog predstavljanja.