RDW
Usvajanjem Schumanove deklaracije od 9. maja 1950. godine o stvaranju Zajednice za ugalj i čelik, udareni su temelji današnje Evropske unije. U znak sjećanja na ovaj veliki događaj kojim su novi sukobi između Njemačke i Francuske postali ne samo nezamislivi već i stvarno nemogući, a međusobna solidarnost i jedinstvo zapadnoevropskih naroda unaprijeđeni gotovo do ideala, ovaj datum se obilježava kao Dan evrope.
Prije raspada bivše SFRJ za ovaj veliki praznik se na ovim prostorima gotovo nije ni znalo. Tokom nekoliko posljednjih godina, u svih šest novostvorenih država koje su nastale raspadom Jugoslavije, Dan evrope postaje veoma značajan datum neovisno od toga u koju je eurointegracijsku fazu koja od zemalja zagazila.
Budući da se kalendarski podudara s Danom pobjede nad fašizmom, po broju manifestacija, rejtingu zvanica i disperziji aktivnosti – Dan evrope u ovim državama iz godine u godinu preuzima primat, a u etnički duboko podijeljenoj Bosni i Hercegovini trenutno je jedini među historijskim datumima oko kojeg postoji saglasnost svih konstitutivnih naroda i političkih stranaka. Na temelju toga bih, s naglašenim cinizmom, mogao ponoviti vlastitu ocjenu od tačno prije deset godina kada sam u prvoj knjizi o Evropskoj uniji, već u uvodnom tekstu konstatirao da se nekada geografski najljepša evropska država nije smjela raspasti pored ostalog i zato što će se svi njeni razdroljeni i ojađeni dijelovi, jednoga dana ponovo sabrati, ali u Briselu. Već danas, takva se euforija sasvim razgovjetno uočava u svim političkim redovima – od krajnje ljevice do krajnje desnice širom nekadašnje zajedničke države.
Međutim, u Zapadnoj Evropi, koja je rat u bivšoj Jugoslaviji dočekala spavajući, nema ushićenja kada se spemene balkansko područje. Sasvim suprotno - zabrinjavajuće narasta broj građana Evropske unije koji ne podržavaju nova proširenja, jer se plaše preglomazne Evrope.
Nimalo slučajno, na strahove ovakve vrste ukazano je i na sam Dan evrope, i to s visokog parlamentarnog nivoa. Predsjednik Evropske narodnjačke stranke, najveće političke frakcije u Evropskom parlamentu, Hans-Gert Potering (Poettering), umjesto devetomajske čestitke narodima bivše Jugoslavije, izrazio je otvorenu sumnju u pogledu evropske perspektive Turske i zapadno-balkanskih zemalja uključujući i Hrvatsku jer se, kako je rekao, građani Evropske unije ozbiljno pribojavaju novih proširenja. On je naglasio da će administracija u Briselu i vlade država članica morati imati u vidu raspoloženje evropske javnosti prilikom donošenja odluka o proširenjima «čak i ako bi zemlje kandidati ispunili sve službene kriterijume za punopravo članstvo».
Namjerno ili slučajno, ovom izjavom je na Dan evrope, iznova aktuelizirana inicijativa njemačke kancelarke Angele Merkel koja se nedavno javno priklonila konzervativnoj ideji o takozvanom privilegovanom partnerstvu umjesto punopravnog članstva.
Uprkos tome, trenutno stanje većinskog duha unutar Evropske unije ne može poremetiti pregovore o pridruživanju koji se trenutno vode između Brisela i zemalja balkanskog područja. Upravo slijedom ranije utvrđenog kalendara, druga runda takvih pregovora danas se održava u Sarajevu, a na dnevnom redu su bila vrlo delikatna pitanja iz oblasti slobodne trgovine.
Ne treba, međutim, zaboravljati da pregovori pa i konačano potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju koje bi se moglo dogoditi do kraja godine ili narednog proljeća, Evropsku uniju ne obavezuju ni na što što bi smetalo njenoj funkcionalnosti. Pregovore o pridruživanju bi, zato, i trebalo shatiti isključivo kao evropsku mjeru podrške da se provedu reforme, a nikako kao bjanko pozivnicu za punopravno članstvo u Uniji. Turska je Sporazum o pridruživanju potpisala prije 19. godina, ali je i danas od Evropske unije daleko kao i tada.
(ZA RDW)